OVER DEZE WEBSITE

Afzondering en fixatie zijn omstreden maatregelen. Zowel vanuit klinisch, (ortho)pedagogisch als mensenrechtelijk perspectief wordt kritisch naar deze praktijken gekeken. De toepassing ervan brengt vaak fysieke en psychologische risico’s met zich mee voor zowel zorggebruikers als hulpverleners en raakt aan de menselijke waardigheid.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat afzondering en fixatie maximaal moet worden vermeden. In de praktijk blijkt dat echter niet altijd vanzelfsprekend. Het vermijden en bij eventuele toepassing toch de menswaardigheid en veiligheid waarborgen is niet altijd evident. Dat blijkt onder meer uit thematische audits van Zorginspectie.

In 2022 publiceerde het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin daarom in opdracht van de betrokken Vlaamse minister intersectorale, multidisciplinaire richtlijnen voor de preventie en toepassing van afzondering en fixatie in de brede residentiële jeugdhulp en residentiële GGZ voor volwassenen. Deze richtlijnen bieden duidelijkheid over hoe organisaties, teams en hulpverleners afzondering en fixatie kunnen voorkomen en hoe ze bij eventuele toepassing de menswaardigheid en veiligheid kunnen bewaken. De beleidsscan die voor u ligt, is een instrument dat gebaseerd is op die richtlijnen aangevuld met informatie uit het project Omgaan met VBM. Dit instrument werd in 2025 ontwikkeld door SAM vzw, Icoba, Psyche binnen het project Omgaan met VBM. Dit gebeurde in opdracht van het Departement Zorg in samenwerking met het agentschap Opgroeien en het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap.

De scan stimuleert organisaties te reflecteren over verschillende beleidsaspecten die een impact hebben op het voorkomen en kwaliteitsvol omgaan met afzondering en fixatie. Je krijgt inzicht in de sterktes en knelpunten. Zo krijg je meer zicht op de prioriteiten in het beleid. Verder krijg je ook een overzicht van ondersteunende informatie en instrumenten om de knelpunten aan te pakken.

VOOR WIE?

De scan is bedoeld voor:
  • Jeugdhulp: Gemeenschapsinstellingen, Residentiële organisaties voor bijzondere jeugdzorg, GES+ voorzieningen, Observatie- en behandelcentra, Onthaal- observatie- en oriëntatiecentra, Veilig Verblijf.
  • Geestelijke gezondheidszorg: Psychiatrische centra of ziekenhuizen, Psychiatrische verzorgingstehuizen, (Kinder)psychiatrische afdelingen van algemene ziekenhuizen.
  • Zorg voor personen met een handicap: Multifunctionele centra, Internaten met een permanente openstelling die vallen onder Welzijn/VAPH/Opgroeien.
  • Revalidatie: Revalidatie voor verslaafden (7.73), Psychosociale revalidatie voor kinderen.

MEER OVER DE RICHTLIJNEN

De richtlijnen geven concrete aanbevelingen voor de preventie en toepassing van afzondering en fixatie bij kinderen, jongeren en jongvolwassenen die verblijven in bovengenoemde sectoren. De richtlijnen zijn ontwikkeld met zicht op de toekomst. Sommige aanbevelingen zijn op dit moment nog niet volledig realiseerbaar in alle betrokken voorzieningen omwille van een aantal randvoorwaarden die de verdere implementatie in de praktijk mogelijk moeten maken.

OVER HET PROJECT OMGAAN MET VBM

Het project 'Omgaan met VBM' ondersteunt de brede residentiële jeugdhulp en de residentiële geestelijke gezondheidzorg in het voorkomen van en kwaliteitsvol omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen om zo een humane zorg te verstrekken. De richtlijnen over de preventie en toepassing van afzondering en fixatie bieden hierbij de toetssteen.

Het project biedt: Schrijf je in de op de nieuwsbrief en blijf op de hoogte.

Het project Omgaan met VBM loopt van 01/01/2023 tot 30/6/2026. Dit is een samenwerking tussen SAM vzw, Icoba en Psyche. Een opdracht van het Departement Zorg in samenwerking met het agentschap Opgroeien en het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap.

BRONNEN

Peeters, T., Vanlinthout, E., De Cuyper, K., Opgenhaffen, T., Vanhoof, J., Buyck, I., Nijs, S., van Achterberg, T., Put, J., & Van Audenhove, C. (2022). De preventie en toepassing van afzondering en fixatie in de residentiële geestelijke gezondheidszorg voor volwassenen: Een multidisciplinaire richtlijn met zicht op de toekomst (Versie 2.1). Steunpunt WVG.

https://www.opgroeien.be/sites/default/files/documenten/wetenschappelijk-onderbouwd-werken-ontwikkeling-intersectorale-richtlijn-preventie-toepassing-afzondering-fixatie-brede-residentiele-jeugdhulp.pdf

De Cuyper, K., Opgenhaffen, T., Droogmans, G., Beeckmans, D., Vanhoof, J., Mertens, N., Maes, B., Vanlinthout, E., van Achterberg, T., Nijs, S., Peeters, T., Put, J., & Van Audenhove, C. (2021). De preventie en toepassing van afzondering en fixatie in de brede residentiële jeugdhulp: Een intersectorale richtlijn met zicht op de toekomst (Multidisciplinaire richtlijn, november 2021). Steunpunt WVG.